Balat’ın yıkıntıları arasında bulunan eski bir defterin sessiz hafızasını, zamanın izlerini ve insanın içsel dönüşümünü anlatan şiirsel ve felsefi bir hikâye; İstanbul’un eşik mekânlarında saklı sesleri ve unutulmuş hikâyeleri takip eden duyusal bir anlatı.
Balat’ın Kırık Defterinde Saklı Ses
1.
Balat’ın dar sokaklarında yürürken taşların arasına sıkışmış bir nefes gibi duran o eski defteri ilk kez gördüğümde, kâğıdın kokusu bana bir zamanlar var olmuş ama artık kimsenin hatırlamadığı bir hikâyenin kapısını aralamıştı. Nemle kabarmış sayfalar, tuzlu rüzgârın dokunuşuyla birbirine yapışmıştı; sanki yıllar boyunca kimse onları ayırmaya cesaret edememişti. Defter, bir dükkânın yıkıntıları arasında duvarın gölgesine sığınmış bir çocuk gibi duruyordu. Ona dokunduğumda parmak uçlarımda hafif bir titreme hissettim. Belki de bu titreme kâğıdın değil, zamanın kendisinin titreyişiydi.
Burada zaman, her köşede farklı bir yüzle karşına çıkar. Bir evin kapısında paslanmış bir tokmak, bir pencerenin pervazında unutulmuş bir çay bardağı, bir duvarın dibinde kendiliğinden büyümüş bir yabani çiçek… Hepsi şehrin hafızasının küçük kıymıklarıdır. O defter de böyle bir kıymıktı; ama diğerlerinden farklı olarak içinde bir şey saklıyordu: bir ses, bir iz, bir gölge.
Defteri elime aldığımda, sayfaların arasından hafif bir koku yükseldi: deniz tuzu, eski mürekkep, rutubet ve belki de bir zamanlar o sayfalara dokunan bir insanın avuç içi. Bu kokunun içinde bir tür sükûnet vardı. Sanki defter, yıllar boyunca kimsenin onu açmamasını kabullenmiş, kendi içine kapanmış ve sessizliğin içinde bir ev kurmuştu.
Sayfaları ayırmaya çalışmadım; çünkü bazı şeyler açılmak için değil, olduğu gibi kalmak için vardır. Bazı hikâyeler okunmak için değil, hissedilmek için yazılır. Defterin içindeki yazılar artık okunamaz hâle gelmişti; mürekkep, zamanın nemli nefesiyle dağılıp kâğıdın dokusuna karışmıştı. Ama yine de orada bir şey vardı: bir iz, bir yankı, bir insanın bir zamanlar “buradaydım” demek için bıraktığı küçük bir işaret.
Defteri çantama koyup yoluma devam ettim; her adımda defterin ağırlığını hissettim. O ağırlık kâğıdın değil, zamanın ağırlığıydı. İnsan bazen kendi geçmişini taşır gibi başkalarının geçmişini de taşır; bu, farkında olmadan yapılan bir eylemdir. Bir nesneye dokunursun ve o nesne seninle birlikte yürümeye başlar.
2.
O günün akşamında, Haliç’in kıyısında oturup defteri tekrar çıkardım. Güneş, suyun üzerinde ince bir çizgi gibi uzanıyordu. Balıkçı tekneleri hafifçe sallanıyor, martılar uzak bir çığlıkla gökyüzünü deliyordu. Defteri dizlerimin üzerine koyduğumda sayfaların arasından bir damla su düştü. Belki de defter, yıllar boyunca sakladığı bir gözyaşını o anda bırakmıştı; belki de bu benim gözyaşımdı ve fark etmemiştim.
İstanbul’da bazı nesneler insanın içindeki boşluğu doldurmaz, tam tersine o boşluğu görünür kılar. Defter de böyle bir nesneydi. Onu her elime aldığımda kendi içimdeki sessiz bir odayı hatırlıyordum. O odada, yıllardır açmadığım bir çekmece vardı. İçinde ne olduğunu bilmiyordum ama çekmeceyi açmaya da cesaret edemiyordum. Defter, o çekmecenin bir yansımasıydı; bir şeylerin saklandığı ama saklanan şeyin artık önemini yitirdiği bir yer.
Bir gece defteri masama koyup uzun süre ona baktım; sayfaların kenarları kabarmış, kâğıt neredeyse bir taş parçası gibi sertleşmişti. Ama yine de içinde bir kırılganlık vardı. İnsan bazen en sert görünen şeylerin bile bir dokunuşla dağılıp gidebileceğini bilir. Defterin içindeki hikâyeler de böyleydi; okunamaz hâle gelmiş olsalar bile varlıklarını sürdürüyorlardı. Çünkü hikâyeler, yazıldıkları kâğıttan daha dayanıklıdır. İnsan unutsa bile hikâye unutmaz.
Defterin yanında otururken sokaklarda dolaşan bir rüzgâr sesi duydum. Rüzgâr, eski bir kapının aralığından geçerken hafif bir uğultu çıkarıyordu. Bu uğultu, defterin içindeki sesle birleşti. Sanki defter, yıllar boyunca sakladığı hikâyeyi fısıldıyordu. Ama bu fısıltı kelimelerden oluşmuyordu; bir duygu, bir titreşim, bir yankıydı.
3.
İnsan bazen bir nesnenin içinde kendi hikâyesini bulur. O defter, benim için böyle bir aynaya dönüştü. İçindeki zayıf, silik izler kendi içimdeki izlerle birleşti. Bir zamanlar yazılmış ama artık okunamayan cümleler, benim söyleyip de kimsenin duymadığı sözlere benziyordu. Belki de bu yüzden defteri elime aldığımda bir tür yakınlık hissettim; çünkü insan, kendi sessizliğini başka bir sessizlikte tanır.
Günler geçtikçe defterle aramda tuhaf bir bağ oluştu. Onu yanımda taşımaya başladım. Balat’ın sokaklarında yürürken defter çantamda hafifçe sallanıyor, her adımda bana eşlik ediyordu. Bir gün bir duvarın dibinde oturup defteri çıkardığımda, yanımdan geçen yaşlı bir adam durdu ve bana baktı. “O defter,” dedi, “bir zamanlar burada bir bakkalınmış. Sahibi çok dürüst bir adamdı. Her borcu tek tek yazardı. Kimseyi kırmazdı.”
Adamın sesi, defterin içindeki sessizliğe bir kapı açtı. Bir zamanlar o sayfalara dokunan elleri düşündüm. Bir insanın titizliği, emeği, günlük hayatın küçük ritüelleri… Hepsi, defterin içinde bir iz bırakmıştı. Zaman bu izleri silmişti ama tamamen yok edememişti. Çünkü bazı izler kâğıtta değil; havada, mekânda, hatta taşların arasında saklanır.
Adam uzaklaştıktan sonra defteri tekrar kapattım. O an, defterin artık sadece bir nesne olmadığını anladım. Bir tür eşik olmuştu; geçmişle şimdi arasında duran, iki zamanın birbirine dokunduğu bir yer. Balat’ın sokakları da böyle değil mi? Her adımda geçmişin bir gölgesi, her köşede şimdinin bir nefesi var.
4.
Bir akşam, defteri Haliç’in kıyısına götürdüm. Suya doğru eğilip defteri hafifçe açtım. Sayfaların arasından rüzgâr geçti. O anda, defterin içindeki hikâyenin artık bana ait olmadığını hissettim. Hikâye; suya, rüzgâra, taşlara karışmıştı. Belki de olması gereken buydu. Bazı hikâyeler bir insana değil, bir mekâna aittir.
Defteri suya bırakmadım çünkü bazı şeyler kaybolmak için değil, hatırlanmak için bulunur. Ama onu kapatıp çantama koyarken içimde bir tür tamamlanmışlık hissettim; defter artık bir yük değil, sessiz, sabırlı ve zamanın ritmine uyumlu bir yol arkadaşıydı.
Balat’ın sokaklarında yürümeye devam ederken defterin ağırlığı hafiflemişti. Belki de artık kendi hikâyemi taşımaya başlamıştım. Çünkü bazen bir nesne, insanın içindeki kapalı çekmeceyi açar. O çekmecede ne olduğunu bilmesen bile, açmanın kendisi bir dönüşümdür.
Defter bana şunu öğretti: Bazı hikâyeler okunmaz, bazı hikâyeler anlatılmaz, bazı hikâyeler sadece hissedilir.
Ve Balat, bu hissin en iyi saklandığı yerdir.
Leave a Reply