Spread the love

Yeniköy tepelerinde çürüyen eski bir köşk, sarmaşıkların sardığı terk edilmiş bir yatak ve unutulmuş hayatların kokusu; Boğaz’ın kıyısında hafıza, zaman, çürüme ve dönüşüm üzerine şiirsel bir öykü.


Evde Terk Edilmiş Yatak

Yeniköy’ün yukarılarına çıktıkça deniz önce görünmez olurdu. Sokaklar daralır, asfaltın kenarından otlar yükselir, eski bahçelerin taş duvarları birbirine yaklaşırdı. Sonra beklenmedik bir dönemeçte Boğaz yeniden belirirdi; uzakta, evlerin ve çamların arasından görünen solgun bir metal parçası gibi. Köşk oradaydı. Çocukluğumdan beri varlığını biliyordum ama içine hiç girmemiştim. Kimse de bana orada kimin yaşadığını doğru dürüst anlatamamıştı. Bazıları yaşlı bir paşanın kızından söz eder, bazıları evin Cumhuriyet’in ilk yıllarında terk edildiğini söylerdi. Hikâyeler birbirini tutmuyordu. Yalnızca ev değişmiyordu. Her yıl biraz daha eğiliyor, biraz daha kararıyor, bahçenin içine doğru çekiliyordu. Çam dalları çatısındaki çürümüş şıngıllara değiyor, rüzgâr çıktığında dalların sürtünmesi içeriden gelen belli belirsiz bir tırmalama sesine benziyordu. Bir sonbahar akşamı bahçe kapısının artık yerinde olmadığını gördüm. İçeri girmemin nedeni yalnızca merak değildi.

Bahçede yol diye bir şey kalmamıştı. Islak otların arasında taş basamakların yalnızca birkaçını seçebiliyordum. Köşkün ahşabı yer yer siyaha dönmüş, bazı tahtalar şişip birbirinden ayrılmıştı. Verandaya çıktığımda ayağımın altında bütün yapı hafifçe inledi. O ses beni durdurdu. Bir evin boş olduğunu bilmek başka, boşluğunun sana cevap verdiğini işitmek başka şeydir. Kapı yarı açıktı. İçeride beklediğim küf kokusundan farklı bir şey vardı: çürümüş sedir ağacı, toz, rutubet ve şaşırtıcı biçimde tatlı bir koku. Parfüm demeye çekindim önce. Belki tahtanın, eski kumaşların ve nemin tesadüfen oluşturduğu bir kokuydu. Fakat birkaç adım sonra onu yeniden duydum; evet, kokular bazen duyulur. Çok uzaktan söylenmiş bir ismin son hecesi gibi geldi bana. Antrede kırık bir ayna asılıydı. İçinde yüzümü bütün olarak göremedim. Bir gözüm başka bir parçada, ağzım diğerinde kalıyordu. Eve henüz girmiştim ama çoktan onun yöntemini öğrenmeye başlamıştım: Burası hiçbir şeyi bütünüyle geri vermiyordu.


Safran Rengi Oda

Üst kata çıkan merdivenler yer yer çökmüştü. Duvar kâğıtları kabarmış, altlarındaki sıva açığa çıkmıştı. Akşam ışığı koridorun sonundaki pencereden içeri girdiğinde duvarlarda tuhaf bir sarılık oluşuyordu; sanki ev yıllardır güneşten değil, eski bir kitabın sayfalarından ışık alıyordu. Koridor boyunca kapıları açtım. Boş odalar, devrilmiş sandalyeler, paslanmış bir soba, yerde birkaç porselen kırığı. Hiçbiri beni durdurmadı. Son kapının arkasındaki oda durdurdu. Orada bir yatak vardı. Pirinç başlığı kararmıştı ama kıvrımları hâlâ seçiliyordu. Sarmaşık kırık pencereden içeri girmiş, duvara tutunmuş, sonra yatağın başlığına dolanmıştı. Küçük yeşil yaprakların arasında metalin donuk sarısı görünüyordu. İnsan eliyle yapılmış zarafet ile bitkilerin kayıtsız ısrarı birbirine karışmıştı. Birkaç yıl sonra yatağın tamamen yeşile gömüleceğini düşündüm. Birkaç yıl daha geçerse ahşap döşeme çökecek, yatak alt kata düşecekti. Daha sonra hiçbir şey olmayacaktı.

Yatağa yaklaşınca şilte üzerinde hâlâ belli belirsiz bir çöküntü bulunduğunu gördüm. Elimi sürmek istemedim. Bazı izlere dokunmak onları anlamak değildir; tersine, sahip oldukları son mesafeyi de yok etmektir. O odada bir zamanlar uyuyan kişiyi düşünmeye başladım. Kadın mıydı, erkek miydi? Genç miydi? Uykusunda Boğaz’dan geçen gemilerin düdüklerini duyuyor muydu? Birini beklemiş miydi? Bunların hiçbirini bilmiyordum ve bilmediğim için oda daha sahiciydi. Hayal gücü bazen geçmişe karşı işlediğimiz en nazik suçtur. Ölülerin yüzlerini tamamlar, sustukları yerlere cümleler koyarız. Sonra kendi uydurduğumuz hikâyeyi hatıra sanırız. Ben bunu yapmak istemedim. Yalnızca yatağın kenarında durup duvardaki safran sarısına baktım. Boya kabukları yere dökülmüş, sıvanın üzerinde kıtaları andıran şekiller bırakmıştı. Belki bir zamanlar burası güzel bir odaydı. Fakat güzelliğin geçmiş zamanı, güzelliğin kendisinden daha ağırdır.


Yatağın Hafızası

Dışarıda gök gürledi. Kırık pencere çerçevesinden içeri giren rüzgâr perde kalıntısını kaldırdı; kumaş bir an nefes alıyormuş gibi şişti, ardından yeniden duvara yapıştı. O küçücük hareket odayı değiştirdi. Birden yatağın yalnızca terk edilmiş bir eşya olmadığını hissettim. İnsan hayatının en savunmasız saatleri yataklarda geçer. Hastalık, arzu, korku, doğum, ateş, bekleyiş, uykusuzluk; beden gündüz taşıdığı gururu geceleri oraya bırakır. Belki bu nedenle terk edilmiş bir yatak, terk edilmiş bir masadan daha ürkütücüdür. Masa aklın eşyasıdır; yatak bedenin itirafıdır. Pirinç başlığın üzerine dolanan sarmaşığın bana böylesine dokunmasının nedeni de buydu. Doğa bir mobilyayı ele geçirmiyordu yalnızca. Bir zamanlar bir insanın en mahrem sınırını ağır ağır siliyordu.

Parfüm kokusu burada daha belirgindi. Bunun mantıklı olmadığını biliyordum. Onlarca yıl kapalı kalmış bir odada parfümün korunması mümkün görünmüyordu; yine de koku vardı. Belki eski bir dolabın içinden geliyordu, belki yağmurla ıslanan sedir tahtaları zihnimde yanlış bir kapıyı açmıştı. Kokuların hafızayla ilişkisi acımasızdır. Görüntüye hazırlanabiliriz, kelimelere karşı savunma geliştirebiliriz; koku ise düşünceden önce davranır. Çocuklukta açılan bir çekmece, yıllar önce ölen birinin ceketi, kullanılmayan bir sabun… Bir anda insanın bütün iç düzenini bozabilir. O kokunun bana ait hiçbir hatırayı çağırmaması daha da sarsıcıydı. Sanki başkasının hatırası yanlışlıkla benim bedenime girmişti. Birkaç saniye için hiç yaşamamış olduğum bir geçmişi özledim.


Çürümüş

Kapıya doğru dönerken yerde küçük bir ahşap kutu gördüm. Kapağı kapanmıyordu. İçinde bir şey yoktu; yalnızca kadifenin çoktan kahverengiye dönmüş kalıntıları. Kutuyu elime aldığımda alt kısmı parmaklarımın arasında dağıldı. Çürümüş, diye düşündüm: çürümüş. Kelime odanın içine yerleşti. Yalnızca tahtayı anlatmıyordu. Perdeler çürümüştü, döşeme çürümüştü, pencere pervazları çürümüştü; fakat insan bir süre orada kalınca sözcük maddeden ayrılıyordu. Servet de çürüyebilirdi. Soyadı, ihtişam, bir ailenin kendisi hakkında kurduğu efsane, nesiller boyunca saklanan gurur da. İnsanların sonsuza kadar süreceğine inandıkları düzenler, bazen bir sarmaşığın bir pencereyi geçmesi kadar kolay ortadan kalkıyordu. Önce kimse fark etmiyor, sonra bir gün dönüp baktığında duvarın yarısı yeşile gömülmüş oluyordu.

Yine de çürümenin yalnızca kayıp olduğundan emin değildim. Kutudan avucuma dökülen küçük tahta parçalarına bakarken tuhaf bir huzur hissettim. İnsan sahip olduğu şeylerin kalıcılığına fazlasıyla önem veriyor. Evi yapıyor, ismini kapıya yazıyor, yatağını odanın ortasına koyuyor ve dünyayla gizli bir anlaşma yaptığını sanıyor: Ben burada yaşadım, öyleyse burası benden sonra da beni hatırlamalı. Dünya böyle bir anlaşmayı hiç imzalamıyor. Sarmaşık soyadını bilmiyor. Yağmur unvanlara saygı duymuyor. Mantar, böcek, nem ve rüzgâr mülkiyet belgelerini okumuyor. Belki bu zalimlik değildir. Belki maddenin en eski adaletidir. Bir zamanlar başkasına ait olan oda yavaşça hiç kimseye ait olmaya başlamıştı; tam da bu yüzden yeniden dünyanın oluyordu.


Boğaz Üzerindeki Fırtına

Hava karardıkça Boğaz görünür hâle geldi. Garipti ama gerçekti: gündüz ayrıntılar onu saklarken akşam her şeyi azaltıyor ve denizi ortaya çıkarıyordu. Kırık pencereden aşağı baktım. Ağaçların arasında kurşuni bir şerit uzanıyordu. Uzakta gemilerin ışıkları yanmıştı. Ardından şimşek çaktı ve oda bir anlığına bembeyaz oldu. O kısa aydınlıkta yatak, sarmaşık, dökülen sıva ve aynadaki karanlık parça aynı anda göründü. Sonra her şey geri çekildi. İnsan hayatının da böyle anlardan oluştuğunu düşündüm: uzun karanlıklar değil belki, uzun alışkanlıklar ve aralarında ansızın ne yaşadığımızı gördüğümüz birkaç acımasız aydınlanma. Çoğu zaman kim olduğumuzu bilmiyoruz. Yalnızca kullandığımız odaları, sevdiğimiz insanları ve tekrar ettiğimiz hareketleri kimliğimiz sanıyoruz.

Yağmur başladığında çatıdan su damlamaya başladı. Damlalardan biri yatağın üzerine düşüyordu. Düzenli değildi; bazen iki damla arasında saniyeler, bazen daha uzun bir boşluk vardı. O aksak ritmi dinledim. Bir saatin ölçemeyeceği türden bir zamandı bu. Köşkün zamanı takvimlere değil, aşınmaya bağlıydı. Bir tahta yumuşuyor, bir menteşe paslanıyor, sarmaşık birkaç santimetre daha ilerliyordu. Biz zamanı yıllarla sayıyoruz çünkü ölümü hesaplamak istiyoruz. Evlerse başka türlü yaşlanıyor. Onların takvimi çatlaklardan, nem lekelerinden, eğilen kirişlerden oluşuyor. Belki insan bedeni de gerçekte böyledir; doğum günleri yalnızca kendimizi avutmak için koyduğumuz işaretlerdir, asıl zaman içeride sessizce çalışan görünmez bir çürümedir. Bu düşünce beni korkutmadı. Tuhaf biçimde rahatlatıcıydı.

Çürümenin kişisel olmadığını anlamak, insanın kendisine verdiği önemi biraz hafifletiyor.


Son Oda

Gitmeden önce yatağa son kez baktım. İlk gördüğümde onda bir ölüm duygusu bulmuştum; şimdi aynı şeyi düşünmüyordum. Sarmaşıkta yeni, açık yeşil yapraklar vardı. Yağmur damlaları üzerlerinde birikiyor, dışarıdaki son ışığı küçücük aynalar gibi tutuyordu. Eski yatağın tam ortasında, dikişlerin açıldığı yerde küçücük bir filiz yükselmişti. Nereden kök saldığını bilmiyordum. Belki rüzgârın taşıdığı bir tohum, belki kuşların bıraktığı bir şey. Onu görünce köşkün hikâyesini yanlış okuduğumu anladım. Çürüme her zaman son değildir. Bazen biçimin sonudur. Tahta toprağa, kumaş liflere, oda bahçeye dönüşür. İnsan bunu yenilgi olarak görüyor çünkü biçimlere bağlanıyoruz. Bir yüzün aynı kalmasını, bir evin ayakta durmasını, sevginin başladığı biçimde sürmesini istiyoruz. Oysa dünya koruyarak değil, dönüştürerek devam ediyor.

Merdivenlerden inerken parfümün kokusu giderek zayıfladı. Bahçeye çıktığımda yağmur sertleşmişti. Arkamı dönüp köşke baktım. Pencereler karanlıktı. Çamların arasında neredeyse seçilmiyordu; sanki yıllardır orada duran bir yapı değil de ormanın, kısa bir süreliğine ev biçimini almış karanlık bir düşüncesiydi. Kapısı olmayan bahçeden sokağa çıktım. Aşağıda Yeniköy’ün ışıkları yanıyordu; daha ötede Boğaz karanlığın içinde hareket ediyor, vapurlar yollarına devam ediyordu. Eve dair hiçbir şeyi yanıma almamıştım; ne kutudan kalan parçaları, ne yerdeki porseleni, ne de başka bir kanıtı. Buna rağmen göğsümde bana ait olmayan belli belirsiz bir özlem taşıyordum. Yıllar sonra o köşk bütünüyle çökerse kimse içerideki pirinç yataktan söz etmeyebilir. Parfümün adı zaten unutulmuştu. Orada uyuyanların yüzleri de kaybolacaktı.

Fakat belki unutulmak, yok olmakla aynı şey değildir.

Bazı şeyler hatırlanmadan da kalır; bir koku gibi, nedenini bilmediğimiz bir keder gibi, yağmurdan sonra ağacın içinde koyulaşan damar gibi. Aşağı doğru yürürken aklımda yalnızca tek kelime vardı: çürümüş. İlk kez onu ölüm anlamında duymuyordum. Daha eski, daha sakin bir anlam taşıyordu artık: Bir zamanlar biçimi vardı, şimdi başka bir şeye dönüşüyor.


Leave a Reply

Trending

Discover more from LIBER SINE BIBLIOTHECA

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading